Η ΤΕΤΕΜΈΝΗ ΔΕΞΙΑ ΧΕΙΡΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ.

 

Αρχαίο ελληνικό μαρμάρινο ανάγλυφο από το Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά. Δύο μορφές (γενειοφόρος άνδρας με ραβδί και γυναίκα) σηκώνουν τα χέρια σε χειρονομία όρκου ή λατρείας προς το κεντρικό ιερό αντικείμενο.

Η ΤΕΤΕΜΈΝΗ ΔΕΞΙΑ ΧΕΙΡΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ.

Από την αρχαιότητα στη νεότερη πολιτική δαιμονοποίηση μιας πανάρχαιας Ελληνικής χειρονομίας!

Υπάρχουν σύμβολα και χειρονομίες που έζησαν πολύ περισσότερους αιώνες από τις πολιτικές ιδεολογίες που κάποια στιγμή τα οικειοποιήθηκαν. Μία από αυτές είναι η χρήση της δεξιάς χείρας ως συμβόλου χαιρετισμού, αναγνώρισης, τιμής, αποδοχής, συμφωνίας ή τελετουργικής επικοινωνίας. Στη σύγχρονη εποχή, μια συγκεκριμένη εκδοχή ανυψωμένης δεξιάς χείρας συνδέθηκε με τον ιταλικό φασισμό και τον γερμανικό εθνικοσοσιαλισμό. Η σύνδεση αυτή είναι ιστορικά υπαρκτή και δεν πρέπει να αποκρύπτεται. Άλλο όμως η νεότερη πολιτική χρήση μιας χειρονομίας που συνδέθηκε με αλλότρια καθεστώτα και άλλο η ιστορία μιας ελληνικότατης χειρονομίας και του συμβολισμού αυτής που έζησε διά μέσου των αιώνων. 

Και εδώ χρειάζεται ιστορική ακρίβεια για να αποδείξουμε ότι ο το να χαιρετάς και να αποδίδεις τιμές με τα της δεξιάς χείρας τεταμένης, δεν σε κάνει φασίστα ή ναζί αλλά συνεχιστή μιας πανάρχαιας ελληνικής συνήθειας. 

Α. Η «δεξιά» στην αρχαία ελληνική γλώσσα.

Η αρχαία ελληνική λέξη δεξιός σημαίνει, καταρχάς, «αυτός που βρίσκεται στη δεξιά πλευρά» ή «δεξιός ως προς το χέρι». Τα αρχαία λεξικά καταγράφουν πλήθος παραδειγμάτων ήδη από τον Όμηρο. Χαρακτηριστικά αναφέρεται  για τη χρήση της δεξιάς χειρός σε σχέση με τον χαιρετισμό: «δεξιῇ ἠσπάζοντο» — χαιρετούσαν με τη δεξιά.

Επομένως, η σύνδεση της δεξιάς χειρός με τον χαιρετισμό δεν αποτελεί νεότερη επινόηση.

Β. Η «δεξίωσις».

Εδώ συναντούμε έναν ακόμη πιο ενδιαφέροντα όρο: δεξίωσις που αποδίδει τη λέξη ως «προσφορά της δεξιάς χειρός, χαιρετισμός», παραπέμποντας μεταξύ άλλων στον Φίλωνα και στον Πλούταρχο.

Η λέξη επομένως δεν αποτελεί μεταγενέστερη επινόηση. Ανήκει στο αρχαίο ελληνικό λεξιλόγιο και συνδέεται άμεσα με τη συμβολική και κοινωνική χρήση της δεξιάς χειρός.

Η σημασία αυτή γίνεται ακόμη πιο καθαρή όταν στραφούμε στην αρχαιολογική εικόνα.

Γ. Η δεξίωσις στην αρχαία ελληνική τέχνη.

Στα αττικά επιτάφια ανάγλυφα από τον 5ο αιώνα π.Χ. και εξής συναντούμε επανειλημμένα τη λεγόμενη σκηνή δεξίωσης.

Δύο ανθρώπινες μορφές απεικονίζονται να ανταλλάσσουν τη δεξιά τους χείρα. Η σκηνή συνδέεται ιδιαίτερα με τον αποχαιρετισμό του νεκρού από τους συγγενείς του.

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης σημειώνει ότι η δεξίωση αποτελεί το επικρατέστερο εικονογραφικό θέμα των αττικών επιτάφιων ανάγλυφων από περίπου το 430 π.Χ. και ότι ερμηνεύεται κυρίως ως αποχαιρετισμός του νεκρού ή, σύμφωνα με άλλη ερμηνεία, ως συμβολική επανένωση στον άλλο κόσμο.

Σε μαρμάρινη επιτάφια λήκυθο του 4ου αιώνα π.Χ., που βρίσκεται στις συλλογές του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, ένας ώριμος άνδρας απλώνει τη δεξιά του χείρα προς ένα νεότερο πρόσωπο. Το ίδιο το μουσείο χαρακτηρίζει τη σκηνή δεξίωση και την ερμηνεύει ως σκηνή τελευταίου αποχαιρετισμού.

Εδώ πλέον έχουμε λοιπόν κάτι που δεν βασίζεται σε υπόθεση.

Έχουμε αρχαιολογικό τεκμήριο.

Δ. Η δεξιά χείρα ως ανθρώπινο σύμβολο.

Η σημασία της δεξιάς χειρός δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Σε διαφορετικούς πολιτισμούς της αρχαιότητας η δεξιά χείρα εμφανίζεται σε ποικίλα συμφραζόμενα: χαιρετισμού, συμφωνίας, υποδοχής, όρκου, εξουσίας, ευλογίας ή τελετουργικής επικοινωνίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι χειρονομίες ήταν ίδιες ή ότι είχαν παντού την ίδια σημασία.

Σημαίνει κάτι απλούστερο και πολύ σημαντικότερο: Η χρήση της δεξιάς χειρός ως συμβολικής ανθρώπινης χειρονομίας είναι πολύ αρχαιότερη από οποιοδήποτε πολιτικό κίνημα του 20ού αιώνα.

Ε. Από την αρχαιότητα στη νεότερη τέχνη.

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία στην ιστορία της συγκεκριμένης χειρονομίας βρίσκεται όχι στην αρχαία Ρώμη, αλλά στη νεότερη Ευρώπη.

Εμβληματικό παράδειγμα είναι ο πίνακας του Jacques-Louis David, Ο Όρκος των Ορατίων, του 1784–1785.

Νεοκλασική αναπαράσταση μιας σκηνής της αρχαίας Ρώμης. Οι τρεις Οράτιοι υψώνουν τα δεξιά τους χέρια κατά την ορκωμοσία. Το έργο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη νεότερη ιστορία της εικονογραφίας της συγκεκριμένης χειρονομίας.

Ο πίνακας αναπαριστά μια υποτιθέμενη σκηνή της αρχαίας Ρώμης και χρησιμοποιεί έντονα την εκτεταμένη ανυψωμένη χείρα ως δραματικό στοιχείο. Η νεότερη έρευνα έχει αναδείξει τον συγκεκριμένο πίνακα ως σημαντικό σταθμό στην ιστορία της εικονογραφίας που αργότερα συνδέθηκε με τον λεγόμενο «ρωμαϊκό χαιρετισμό».

Η πολιτική ιδιοποίηση.

Στις αρχές του 20ού αιώνα η χειρονομία αποκτά ένα νέο, συγκεκριμένο πολιτικό περιεχόμενο.

Ο ιταλικός φασισμός υιοθέτησε την εικόνα του λεγόμενου saluto romano και της έδωσε σαφή πολιτική και ιδεολογική σημασία.

Στη συνέχεια, η εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία χρησιμοποίησε μια συγγενή εκδοχή της χειρονομίας και την ενσωμάτωσε στο δικό της τελετουργικό και πολιτικό σύστημα.

Από εκεί και πέρα η συγκεκριμένη χειρονομία συνδέθηκε βαθιά με τα δύο αυτά καθεστώτα. Και στην Ελλάδα όμως η μεταβολή της 4ης Αυγούστου του Εθνικού Κυβερνήτου Ιωάννη Μεταξά καθιέρωσε ιδιαίτερα στην πολιτική ζωή τον αυτόν τον τόσο ελληνικό χαιρετισμό.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο. Μία πολιτική ιδεολογία μπορεί να οικειοποιηθεί ένα σύμβολο.Δεν σημαίνει όμως ότι το δημιούργησε. Η ιστορία είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα. Σύμβολα, λέξεις, χρώματα, χειρονομίες και αρχαίες αναφορές χρησιμοποιούνται ξανά και ξανά από διαφορετικές κοινωνίες και πολιτικές κινήσεις και αποκτούν διαφορετικές σημασίες.

Επομένως, όταν βλέπουμε μια δεξιά χείρα σε μια αρχαία ελληνική παράσταση, δεν μπορούμε να μεταφέρουμε αναδρομικά πάνω της τον πολιτικό συμβολισμό του 20ού αιώνα. Ούτε φυσικά να δαιμονοποιούμε καθένα έναν που χαιρετά όπως χαιρετούσαν επί αιώνες οι Πρόγονοι μας επί μας έχουν επιβάλλει οι πάσης φύσεως θολοκουλτουριάρηδες την αντιεπιστημονική τους δικτατορία. 

Εν κατακλείδι:

Πρώτον: Η δεξιά χείρα έχει μακρά ιστορία συμβολικής χρήσης στον αρχαίο κόσμο και κυρίως στην Ελληνική Ιστορία. 

Δεύτερον: Η αρχαία ελληνική γλώσσα γνωρίζει τη λέξη δεξίωσις, η οποία συνδέεται άμεσα με την προσφορά της δεξιάς χειρός και τον χαιρετισμό.

Τρίτον: Η αρχαία ελληνική τέχνη διαθέτει πλήθος παραστάσεων δεξίωσης, ιδιαίτερα στα αττικά επιτάφια ανάγλυφα.

Τέταρτον: Ο ιταλικός φασισμός και στη συνέχεια ο γερμανικός Εθνικοσοσιαλισμός υιοθέτησαν συγκεκριμένη μορφή της χειρονομίας και της προσέδωσαν σαφή πολιτική σημασία.

Πέμπτον: Ο Ιωάννης Μεταξάς επανέφερε στα ελληνικά πολιτικά δρώμενα τον ελληνικότατο αυτό χαιρετισμό.

Ως εκ τούτου:

Η δεξιά τεταμένη χείρα ήταν για τους αρχαίους Έλληνες πραγματική σωματική και συμβολική έννοια. Η δεξίωσις ήταν υπαρκτός όρος και υπαρκτή πρακτική χαιρετισμού. Η αρχαία τέχνη μας έχει αφήσει αναρίθμητες παραστάσεις ανθρώπων που επικοινωνούν, αποχαιρετούνται και συνδέονται μέσω της δεξιάς χειρός. Διά μέσου των αιώνων η δεξία τεταμένη χείρα απέκτησε τη δική της ιστορική διαδρομή. Και κάποια στιγμή αυτή η διαδρομή οικιοποιήθηκε από αλλότρια καθεστώτα.  Εκεί απέκτησε ένα νέο πολιτικό φορτίο. Αυτό το φορτίο είναι πραγματικό όμως δεν έχει ουδεμία σχέση με την ελληνική πραγματικότητα! Δεν είναι ολόκληρη η ιστορία της ανθρώπινης χειρονομίας. Η ιστορία δεν αρχίζει το 1922, το 1923 ή το 1933.

Η δεξιά τεταμένη χείρα δεν γεννήθηκε από τον φασισμό.

Ούτε η αρχαία ελληνική δεξίωσις δημιουργήθηκε για να υπηρετήσει κάποια ιδεολογία του 20ού αιώνα. Οι μεταγενέστερες πολιτικές ιδεολογίες μπορούν να χρησιμοποιούν αρχαία σύμβολα και να τους δίνουν νέο νόημα. Δεν μπορούν όμως να ξαναγράψουν την ιστορία τους.

Και εμείς δεν διατεθειμένοι να  χαρίσουμε την Ιστορία μας σε κανέναν.

Μια παράδοση αιώνων δεν γίνεται «ναζιστική ή φασιστική » επειδή κάποιοι, αιώνες αργότερα, επιχείρησαν να την οικειοποιηθούν και να της δώσουν άλλο πολιτικό περιεχόμενο. 

Μεταγενέστερη καλλιτεχνική αναπαράσταση της ορκωμοσίας των αγωνιστών. Στη σύνθεση διακρίνεται αγωνιστής με υψωμένο δεξί χέρι σε στάση ορκωμοσίας.

Δεν επιτρέπουμε σε κανέναν να μας επιβάλει ιστορική ενοχή για τα σύμβολα του πολιτισμού μας.

Γνωρίζουμε την Ιστορία μας, τιμούμε τη μνήμη των Προγόνων μας και συνεχίζουμε την παράδοσή μας.

Μετάλλιο του Konrad Lange, 1836. Στην παράσταση «Καλάβρυτα 25 Μαρτίου 1821» ο Παλαιών Πατρών Γερμανός εικονίζεται στο κέντρο με υψωμένη τη σημαία, ενώ δύο ένοπλοι αγωνιστές εκατέρωθεν αποδίδονται σε στάση ορκωμοσίας. Η παράσταση αποτελεί μεταγενέστερη εικονογραφική αναπαράσταση της Επανάστασης.

Η δεξιά χείρα και η αρχαία δεξίωσις ανήκουν σε μια ιστορική διαδρομή πολύ παλαιότερη από τις ιδεολογίες του 20ού αιώνα.

Η παράδοση δεν σβήνει.

Η μνήμη δεν ποινικοποιείται.

Η Ιστορία δεν παραδίδεται.

Ο Ιερός Λόχος ως συνεχιστές της Ελληνικής μας Παράδοσης και ως το μόνο γνήσιο Ελληνικό Εθνικό ΚοινωνικοΕργατικό Κίνημα και πολιτικός φορέας, δεν νιώθουμε καμία ενοχή παρά μόνο περήφανοι για την παράδοσή μας, την ιστορία και τα σύμβολα μας!

Ανδρέας Γενιάς πρόεδρος του ΕΠΚ ΙΕΡΟΣ ΛΟΧΟΣ